Frumvarp Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur dómsmálaráðherra um sameiningu sýslumannsembætta var samþykkt á Alþingi í gær og verður landið samkvæmt því allt undir einum sýslumanni frá og með næstu áramótum.
Svavar Pálsson, sýslumaður Norðurlands eystra og starfandi sýslumaður á Austurlandi, segir að óvissan sé mikil meðan beðið er nánari útfærslu ráðuneytisins. Við starfsstöð Sýslumannsembættisins á Norðurlandi eystra á Húsavík starfa í dag fimm almennir starfsmenn auk sýslumanns. Starfsmenn embættisins í heild eru 26, en aðalskrifstofa embættisins hefur verið á Húsavík undanfarin ár.
„Það ríkir veruleg óvissa um nánari útfærslu á lagabreytingunni, en nú hefur ráðuneytið heilt ár til að undirbúa sameininguna,“ segir Svavar í samtali við Húsavík.com. Hann bendir jafnframt á að með samþykkt frumvarpsins hafi Alþingi í reynd framselt dómsmálaráðherra mjög víðtækt vald til að útfæra sameininguna og við val á staðsetningu hins nýja embættis.
Sýslumannsembættum var fækkað úr 24 niður í 9 í byrjun árs 2015 og var Svavar þá skipaður sýslumaður Norðurlands eystra, en hann hafði áður verið sýslumaður Þingeyinga. Á síðasta kjörtímabili vann Byggðastofnun mat á hentugasta stað fyrir eitt sýslumannsembætti og var Húsavík metinn besti kosturinn.
„Ríkisvaldinu í lófa lagið að færa störf nú þegar frá miðju valdsins til landsbyggðanna“
Hjálmar Bogi Hafliðason, forseti sveitarstjórnar Norðurþings, hefur gagnrýnt breytingarnar. Hann segir sameiningu sýslumannsembætta úr níu í eitt fela í sér að vald verði flutt úr héraði og að stigið sé skref í átt að aukinni miðstýringu.
„Sameiningar sýslumannsembætta í eitt úr níu mun soga vald úr héraði og skref í átt að aukinni miðstýringu. Þannig verður vikið frá lögbundinni valddreifingu um allt land. Auk þess er ráðherra falið að kveða á um skipulag starfseminnar í reglugerð sem enn er ekki komin fram. Þó góður vilji löggjafans um starfsemi og þjónustu sýslumannsins um land allt hafa slík fyrirheit aldrei gefist vel. Sé vilji til að efla starfsemi sýslumannsins er ríkisvaldinu í lófa lagið að færa störf nú þegar frá miðju valdsins til landsbyggðanna og auka þannig sérhæfingu verkefna. Slík sérhæfing verður ekki sjálfkrafa á suðvesturhorninu. Það þarf ekki sameiningu til eða markmið um hagræðingu. Það vekur athygli að vikið er frá kröfu um að sýslumaður sé löglærður einstaklingur,“ segir Hjálmar Bogi í samtali við Húsavík.com og bætir við: „Sem sagt minni nærþjónsta, færri staðbundnar ákvarðanir, skortur á samráði og óljós framkvæmd.“
Meirihluti þingmanna greiddi frumvarpinu atkvæði sitt, en þingmenn Framsóknarflokks og Miðflokks voru andvígir og vísuðu til byggðasjónarmiða. Þeir óttast að sameiningin leiði til þess að störf og vald flytjist í auknum mæli frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins sátu hjá. Þeir hafa lýst því yfir að þeir séu sammála markmiðum frumvarpsins í grundvallaratriðum, en ósáttir við útfærsluna, meðal annars vegna byggðasjónarmiða og þess að fallið sé frá kröfu um að sýslumaður skuli vera lögfræðimenntaður.
Jens Garðar Helgason, fyrsti þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi, segir nauðsynlegt að tryggja og fylgja því eftir að verkefni flytjist raunverulega út á land samhliða breytingunum. Hann bendir á að umræðan um sameiningu sýslumannsembætta eigi sér stað á sama tíma og hugmyndir eru uppi um jöfnun atkvæðavægis sem að öllum líkindum muni fækka þingmönnum Norðausturkjördæmis um tvo til þrjá. Norðvesturkjördæmi hafi þegar misst tvo þingmenn sem færst hafi á Suðvesturhornið frá því núverandi kjördæmaskipan var tekin upp.
Vildi festa staðsetningu embættisins í lög
Í umræðum um málið rifjuðu nokkrir þingmenn einnig upp að Jón Gunnarsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði sem dómsmálaráðherra á síðasta kjörtímabili talað fyrir því að nýr sýslumaður Íslands yrði staðsettur á Húsavík. Hann lagði það frumvarp aftur fram nú og mælti fyrir því, en það fékk engan framgang á Alþingi. Samhliða þeim tillögum sem Jón vann að sem dómsmálaráðherra var unnin staðarvalsgreining sem byggði á úttekt Byggðastofnunar, þar sem niðurstaðan var sú að Húsavík væri heppilegur staður fyrir sameinað embætti.
Í ræðu á Alþingi síðasta haust lagði Jón Gunnarsson áherslu á að tillögurnar hefðu ekki verið settar fram af tilviljun. „Það var engin tilviljun að við lögðum til að starfsstöðvar þær sem eru í dag yrðu lögfestar. Það var heldur engin tilviljun að Byggðastofnun var fengin til að gera úttekt á því hvar væri heppilegt að staðsetja höfuðstöðvar þeirrar miðlægu þjónustu sem sinnir meðal annars fjármálum og rekstri. Það var vegna ákalls sveitarfélaga og vegna ákalls fólksins sem vinnur á þessum starfsstöðvum úti um land. Sporinn hræða, því við höfum fjölmörg dæmi um að þegar löggjafanum eða framkvæmdarvaldinu er falið að útfæra slík atriði nánar hafi það ekki tekist sem skyldi,“ sagði hann meðal annars í ræðu sinni á Alþingi í haust. Hann lagði einnig áherslu á að markmiðið hefði verið að efla stjórnsýslustörf, færa þeim miðlæg verkefni eftir landsvæðum og styrkja þannig stoðir fjölbreyttari starfsemi, þar sem löglærðir fulltrúar og aðrir sérfræðingar störfuðu á öllum starfsstöðvum. Þá sagði hann ljóst að hugmyndin hefði kallað á umtalsverða fækkun starfsmanna í stærsta sýslumannsembættinu á höfuðborgarsvæðinu, í Kópavogi, sem er í kjördæmi Jóns.
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra sagði við atkvæðagreiðsluna í gær að með sameiningunni fækkaði ríkisstofnunum um fimm prósent. Hún hafnaði því hins vegar að breytingarnar bitnuðu á landsbyggðunum og benti á að gerð hefði verið breyting á frumvarpinu þess efnis að 65 prósent starfa hjá sýslumanninum yrðu áfram staðsett í byggðum landsins.
Á Húsavík hafa samþykkt lög þó vakið nokkrar áhyggjur og var þungt hljóð mörgum viðmælendum sem Húsavík.com heyrði í við vinnslu fréttarinnar.
