Sigurjón Pálsson hönnuður hefur lengi haft áhuga á skipulagi bæja og mannlífi í borgarrými. Hann hefur á undanförnum árum reglulega skrifað hugleiðingar um skipulagsmál á Húsavík, sínum gamla heimabæ, og nýlega birti hann mjög áhugaverðan pistil þar sem hann fjallar um þróun miðbæja og mikilvægi þess að blása lífi í þá á ný.
Sigurjón er þekktur fyrir hönnun sína, meðal annars hina vinsælu tréfuglaseríu Shorebirds sem hefur notið mikillar velgengni á alþjóðavísu. Á Húsavík má einnig sjá handverk hans víða, fuglana hans sem prýða verbúðarþakið og utan á gömlu Bókaverslzun Þórarins Stefánssonar, sem í dag er Penninn, má sjá hugleiðingar Sigurjóns í stóru letri. Í sunnudagsviðtali Húsavík.com kynnumst við þessum merkilega listamanni, rithöfundi og hönnuði og hans hugmyndir um skipulag miðbæja.
Spurður hvernig hans mikli áhugi á hönnun og skipulagsmálum hafi kviknað segir Sigurjón að ræturnar liggi í uppvextinum á Húsavík. „Ég flutti í nýtt hús, tvíbýli, tíu ára. Í því var mjög mikið hugsað um þetta, einkum hjá móðurbróður mínum Arnljóti sem byggði húsið og hans konu, Ástu. Í Ösku, verslun föður míns, seldum við til dæmis húsgögn frá Valbjörk. Þau voru mjög undir áhrifum frá dönskum hönnuðum á gullaldartíma þeirra, enda eigandi Valbjarkar, Nói, dansk-lærður húsgagnahönnuður og skólabróðir Hans Wegners, eins þekktasta þeirra. Ég endaði í sama skóla.“
Undanfarin ár hefur verið lífleg umræða um skipulag miðbæjar Húsavíkur og uppbyggingar verslunarkjarna utan gamla miðbæjarins og skiptar skoðanir á. Sigurjón hefur verið ötull talsmaður þess að efla gamla miðbæinn á Húsavík.
Sprenging í bílaeign olli skyndilegu álagi á miðborgir og bæi
„Í fyrra lét ég plata mig til að taka þátt í áhugaverðri tveggja daga hugmyndasmiðju hjá Hraðinu á Stéttinni á Húsavík. Ein helsta áskorunin var hópvinna um að koma upp með hugmyndir um ný tækifæri í ferðaþjónustunni á Húsavík. Margar frábærar hugmyndir komu fram sem gaman væri að sjá raungerast.“
Hann segir að þessi vinna hafi kveikt enn frekari áhuga hjá sér á þróun bæja. „Skipulag borga og bæja hefur verið pælingar-áhugamál hjá mér svo lengi sem ég man. Þarna sló þessu tvennu svolítið saman.“
Eftir heimkomuna fór Sigurjón að kafa dýpra í sögu skipulags og þróun borga á síðustu öld. „Á Húsavík, og eftir heimkomuna, fór ég því að grúska enn meira í nútíma skipulagi bæja, kynna mér betur og pæla dýpra, og draga saman upplýsingar úr ýmsum áttum, einkum um þá sögulegu þróun borga og bæja sem átti sér stað mest alla síðustu öld og kalla má byltingu.“
Í nýlegum skrifum sínum lýsir Sigurjón hvernig miklar samfélagsbreytingar breyttu borgum víða um heim „Hröð þensla og sprenging í bílaeign olli skyndilegu og óviðbúnu álagi á miðborgir og bæi á fyrri hluta síðustu aldar. Nærtækasta lausn skipulagsyfirvalda varð stórfelld og nær kaótísk úthverfaútþensla á skala sem áður hafði ekki þekkst.“
Með þeirri þróun hafi hlutverk gömlu miðbæjanna víða veikst. „Gömlu, vinalegu miðbæirnir urðu fórnarlömb þróunarinnar og misstu hið forna vægi sitt og virðingu. Þeir tóku að hrörna á meðan ofurvaxnar íbúablokkir og verslunarmiðstöðvar spruttu upp í fjarlægð.“
En á síðari hluta síðustu aldar fór fólk að sakna þess sem hafði tapast. „Á sjötta og sjöunda áratugnum fór að bera á nostalgískri eftirsjá eftir gömlu, góðu miðbæjunum. Dýrmæt arfleifð, sögufrægar byggingar og menningarverðmæti voru að fara forgörðum vegna vanrækslu.“
Miðbær gegnir mikilvægu félagslegu hlutverki
Að mati Sigurjóns hefur sú reynsla orðið til þess að sífellt meiri áhersla er lögð á að efla miðbæi á ný. „Almennt er nú viðurkennt að það að styrkja gamla miðbæi á ný er afar mikilvægt af ýmsum ástæðum sem snerta nánast alla þætti samfélagsins.“
Hann segir að lifandi miðbær hafi áhrif langt út fyrir fagurfræði eða skipulagsfræði.
„Sterkur miðbær vinnur eins og efnahagslegt gangverk. Hann laðar að sér ný fyrirtæki, skapar störf og eykur skatttekjur sveitarfélagsins.“
En miðbærinn gegnir einnig mikilvægu félagslegu hlutverki. „Miðbæir eru náttúrulegir samkomustaðir. Þangað leita gestir fyrst. Í slíkum miðbæ getur myndast mannlíf sem aðrir, og gestir líka, sækja í.“
Sigurjón bendir einnig á að vel skipulagður miðbær geti stuðlað að sjálfbærni og betri lífsgæðum. „Endurlífgun miðbæja stuðlar að sjálfbærni með því að draga úr óþarfri útþenslu þéttbýlis og hvetur til göngu, aukinnar reiðhjólanotkunar og almenningssamgangna.“
Að lokum dregur hann saman kjarnann í hugleiðingum sínum. „Í grundvallaratriðum þýðir lífvænlegur miðbær heilbrigðara, samstæðara og hamingjusamara samfélag með blómlegu mannlífi í miðju samfélagsins – þar sem það á heima.“
Ljósmyndina af Sigurjóni með viðtalinu tók Harpa Hrund Bjarnadóttir ljósmyndari.
