Á síðasta fundi sveitarstjórnar Norðurþings var rætt um áform stjórnvalda um breytingar á kosningalögum, en dómsmálaráðherra skipaði á síðasta ári starfshóp til að undirbúa frumvarpið, í þeim tilgangi að tryggja að atkvæði allra landsmanna vegi sem jafnast. Byggðarráð hafði áður gert einfalda bókun þar sem varað er við aukinni miðstýringu með orðunum: „Vald sem þjappast saman á einn stað missir sjónarhorn.“ Sveitarstjórn samþykkti samhljóða að gera bókun byggðarráðs að sinni.
Stjórn SSNE lýsir verulegum áhyggjum
Stjórn Samtaka sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra, SSNE, skilað ítarlegri umsögn um málið þar sem lýst er verulegum áhyggjum af fyrirhuguðum breytingum. Lára Halldóra Eiríksdóttir, stjórnarformaður SSNE, segir í samtali við Húsavík.com að umræðan snúist ekki eingöngu um tölulegt jafnræði heldur um raunveruleg áhrif á lýðræði og byggðaþróun.
„Ég held að fólk átti sig ekki alltaf á því hvað þetta snýst raunverulega um. Þetta snýst ekki bara um tölur á blaði, heldur um hvort rödd fólksins sem býr utan höfuðborgarsvæðisins heyrist í raun og veru,“ segir Lára. Hún bendir á að Norðausturkjördæmi sé afar víðfeðmt svæði með langar vegalengdir, fjölbreytt atvinnulíf og mjög ólíkar aðstæður milli sveitarfélaga. „Ef þinglegt vægi svæðisins veikist enn frekar, þá er hætt við að það hafi bein áhrif á það hvaða mál komast á dagskrá, hvaða innviðir fá forgang og hvar fjármunir ríkisins lenda.“
Að hennar mati snertir þetta beint grunnþætti samfélagsins, svo sem vegi, heilbrigðisþjónustu, samgöngur, menntun og atvinnuuppbyggingu. „Þetta eru ekki jaðarmál, þetta eru grunnforsendur þess að fólk geti búið og byggt upp líf sitt hér,“ segir hún.
Ekki nægt tillit tekið til byggðasjónarmiða
Spurð hvort nægilegt tillit hafi verið tekið til landfræðilegra aðstæðna og byggðasjónarmiða í undirbúningi málsins, svarar Lára neitandi. „Nei, mér finnst það ekki. Og ég segi það alveg skýrt.“ Hún tekur fram að þótt jafnræði atkvæða sé mikilvægt lýðræðislegt markmið sé málið nálgast of þröngt. „Vandinn hér er að málið er nálgast of þröngt, nánast eingöngu út frá tölulegu jafnræði, án þess að taka nægilegt tillit til íslenskra aðstæðna.“
Lára bendir á að Ísland sé land með dreifða búsetu, stór landsvæði og oft krefjandi samgöngur. Þegar stjórnsýslan sé að mestu leyti staðsett á höfuðborgarsvæðinu skipti miklu máli að landsbyggðin hafi raunverulegt vægi á Alþingi. Hún segist sakna heildstæðrar greiningar á áhrifum breytinganna á byggðaþróun og lýðræðislega þátttöku og telur slíka vinnu nauðsynlega áður en lengra er haldið.
Í umsögn SSNE er einnig bent á að misvægi atkvæða sé þekkt fyrirkomulag í öðrum lýðræðisríkjum sem búa við svipaðar aðstæður. Lára segir mikilvægt að átta sig á því að þetta sé ekki séríslenskt fyrirbæri. „Við þurfum ekki einu sinni að horfa langt. Á Norðurlöndunum er almennt viðurkennt að tryggja þurfi fámennum og víðfeðmum svæðum ákveðna vernd, einmitt til að lýðræðið verði raunverulegt en ekki bara tölfræðilegt.“
„Lýðræði snýst ekki bara um að telja atkvæði, heldur um að allir landsmenn hafi raunhæfa möguleika á að hafa áhrif.“
Varðandi mögulega lendingu málsins segir Lára að fara þurfi varlega. „Í fyrsta lagi vil ég sjá að farið verði hægar í sakirnar. Þetta er stórt lýðræðismál og það þarf að vanda vinnuna.“ Í þeirri mynd sem málið liggi fyrir nú telji hún rétt að falla frá áformum um fulla jöfnun atkvæðavægis vegna þeirra neikvæðu áhrifa sem hún geti haft á landsbyggðirnar.
Ef stjórnvöld telji engu að síður nauðsynlegt að bregðast við misvægi atkvæða segir Lára að fjölgun þingmanna sé skárri og hóflegri leið, líkt og fram komi í umsögn stjórnar SSNE. Slík leið geti aukið jafnræði án þess að veikja byggðalega vernd eða tengsl landsbyggðarinnar við Alþingi. „Í stuttu máli: Jafnræði atkvæða og byggðalegt réttlæti eru ekki andstæður. Við getum og eigum að vega þetta saman með ábyrgum hætti. Norðurland eystra þarf áfram að hafa sterka rödd á Alþingi, og það er ekki sérhagsmunamál, heldur hagsmunamál fyrir landið allt.“
