Í komandi sveitarstjórnarkosningum 16. maí er mikilvægt að ræða af yfirvegun og ábyrgð um stöðu og þjónustu við eldri íbúa í Norðurþingi. Í dag búa 3017 íbúar í sveitarfélaginu og af þeim eru 515, eða um 17% 67 ára og eldri. Í byggðarkjörnum er hlutfallið einnig hátt; á Kópaskeri eru 13% íbúa í þessum aldurshópi – 16 af 126 íbúum og á Raufarhöfn er hlutfallið 22% – 37 af 166 íbúum.
Þessi hópur mun halda áfram að stækka á næstu árum, sífellt stærri árgangar eru að detta inn á þetta aldursskeið. Sú þróun kallar á yfirlegu, skýra sýn og stefnumörkun sem innihalda raunhæfar lausnir sem taka mið af fjölbreyttum þörfum eldri borgaranna hvort sem þeir búa á Húsavík, Kópaskeri og dreifbýlinu þar í kring eða Raufarhöfn og Austursléttu.
Gullkista fyrir samfélagið
Eldri borgarar í Norðurþingi eru mikilvæg auðlind fyrir samfélagið. Þau búa yfir mikilvægri reynslu, þekkingu og eru virkir þátttakendur og neytendur í félags-, menningar- og íþróttastarfi í Norðurþingi.
Fyrir tóman peningakassa Norðurþings er hópurinn algjör gullkista. Þessi hópur íbúa er með traustan og fastan tekjugrunn og greiðir skilvíslega skatta og skyldur til sveitarfélagsins. Vegna hækkandi skatta s.l. ára er oft um 20% af tekjum sem renna til sveitarfélagsins. Hér er því um að ræða stöðugan og mikilvægasta tekjustofn Norðurþings, sem er lítið háður sveiflum í atvinnulífi eða efnahagsbreytingum.
Á næstu árum mun fjölga í hópi 67 ára og eldri í Norðurþingi. Í dag eru þau 515 af 3017 íbúum, en eftir 20 ár má búast við að þau verði 750, sem er fjölgun um 235 íbúa í þessum aldurflokki. Áhrif á hagkerfið í Norðurþingi verða gríðarlega jákvæð, eða sem nemur 225 fleiri skattgreiðendum, sem svarar til einni og hálfri PCC verksmiðju í tekjum til sveitarfélagsins.
Það er því ástæða til að líta á eldri borgara sem eina af sterkustu stoðum samfélagsins – hóp sem við eigum að meta að verðleikum, styðja og þakka fyrir. Vonandi fjölgar enn í hópnum.
Virðing, hófsemi og hlustun
Þessi kynslóð hefur byggt upp samfélögin sem við búum við í dag, oft við krefjandi aðstæður. Kröfur hennar eru gjarnan hóflegar, en það dregur ekki úr mikilvægi þess að hlustað sé á þarfir hennar og unnið með þeim.
Að mæta eldri borgurum með virðingu felst ekki aðeins í orðum, heldur í aðgerðum – að tryggja að þjónusta sé aðgengileg, sveigjanleg og byggð á þörfum þeirra.
Á flestum sviðum hefur verið vel gert í þjónustu fyrir þennan hóp, t.d. hjá Norðurþingi, Heilbrigðisstofnun Norðurlands, Dvalarheimili aldraðra sf. og félögum eldri borgaranna. Það ætti að verða okkur hvatning að staldra við, meta árangurinn og stefna að enn betri þjónustu, samstarfi og einfaldara stjórnkerfi, þar sem við á.
Fjölbreyttur hópur – fjölbreytt þjónusta
Eldri borgarar eru fjölbreyttur hópur. Flestir lifa sjálfstæðu og virku daglegu lífi, en aðrir þurfa stuðning. Hluti hópsins þarf tímabundna aðstoð, aðrir reglubundna þjónustu eða sérhæfða umönnun.
Það er því mikilvægt að þjónustukerfið geti mætt þessum ólíku þörfum. Gleðilegt er að bygging nýs hjúkrunarheimilis sé loksins að hefjast, þar sem gert er ráð fyrir 60 rýmum fyrir þá sem þurfa mesta umönnun og hjúkrun.
Nýtt hjúkrunarheimili á Húsavík
Hvammur – nýtt hjúkrunarheimili á Húsavík.
Samfelld þjónusta og aukin samvinna
Í aðgerðaáætlun stjórnvalda í málefnum eldri borgara 2023–2027, oft nefnd Gott að eldast, er lögð áhersla á að efla þjónustu við þennan hóp með markvissum hætti. Þar er sérstaklega horft til aukinnar samvinnu félagsþjónustu og heilbrigðisþjónustu, og jafnvel samþættingar þjónustu til að tryggja meiri skilvirkni og betri heildarsýn, þjónustu og stýringu á málaflokknum. Við getum gert mikið betur í þessu í Norðurþingi, margir aðilar koma þarna að málum, félög eldri borgara), kerfi að rekast saman og gloppur í þjónustunni. Æskilegt er að íbúi eða aðstandandi þurfi bara að taka símann upp einu sinni til að óska þjónustu í stað þess að þurfa að leita á marga staði, stundum 3-4.
Skoða þarf nýja nálgun í þessu efni. Með því að samþætta forvarnir, endurhæfingu, heimaþjónustu, heimahjúkrun, tómstundastarf, félagslega ráðgjöf og sérhæfðari fagþjónustu, má skapa samfellda þjónustu sem styður við hvern einstakling á hans forsendum og samkvæmt hans þörf, sérstaklega þegar þjónustuþörfin eykst. Markmiðið er að fólk geti búið sem lengst heima hjá sér við góð lífsgæði, með viðeigandi stuðningi þegar þörf krefur. Stuðningsþjónustan þarf að vera sveigjanleg.
Virkni, þátttaka og lífsgæði
Rannsóknir á sviði öldrunar undirstrika mikilvægi virkni og samfellu í lífi fólks. Að hafa tækifæri til að taka þátt í samfélaginu, rækta áhugamál, þátttöku og sjálfstæði og halda tengslum skiptir miklu fyrir bæði líkamlega, andlega og félagslega heilsu.
Þess vegna er mikilvægt að huga ekki aðeins að grunnþjónustu, heldur einnig að félagslegum þáttum. Tómstundastarf, félagsmiðstöðvar og starf félaga eldri borgara skipta hér miklu máli og geta haft afgerandi áhrif á líðan og lífsgæði.
Við þökkum fyrir frumkvæði félaga eldri borgara á Húsavík og nágrenni, við Öxarfjörð og Raufarhöfn fyrir þennan hóp.
Að ná til allra
Sérstaklega þarf að huga að því að þjónusta nái til allra, óháð búsetu, heilsufari eða aðstæðum. Gæta þarf sérstaklega að félagslegri einangrun og einmannaleika hjá eldri borgurum, en hún er þekktur áhættuþáttur fyrir heilsu og vellíðan.
Einmanaleiki og einangrun geta haft alvarleg áhrif á bæði andlega og líkamlega heilsu. Því er mikilvægt að byggja upp þjónustu og félagslegt net sem grípur alla – og skilur engan eftir.
Sameiginlegt verkefni
Eldri borgarar í Norðurþingi eru stór, stækkandi og mikilvægur hópur. Þau eru með stöðugar tekjur, greiða sína skatta og leggja drjúga hönd til samfélagsins á margvíslegan hátt.
Við eigum að þakka fyrir þann styrk sem í þessum hópi felst, ekki bara fjöldi, skatttekjur heldur einnig drifkraftur. Um leið ber okkur að tryggja að þjónusta og stuðningur haldist í takt við þarfir hans.
Með samstilltu átaki, aukinni samvinnu og skýrri framtíðarsýn getum við byggt samfélag þar sem gott er að eldast – samfélag sem tekur utan um alla og nýtir styrkleika hvers og eins.
Við erum klár til verka!
Ágúst Sigurður Óskarsson,
ráðgjafi og nemi öldrunarfræði, skipar 2. sæti á X-M Lista Samfélagsins í Norðurþingi.
Svava Steingrímsdóttir,
sjúkraliði HSN – Hvammi og áhugamaður um öldrunarþjónustu, skipar 15. sæti á X-M Lista Samfélagsins í Norðurþingi.
