I. Vin í eyðimörk alheimsins
Á aðfangadagskvöld árið 1968 flaug Bill Anders umhverfis tunglið. Þetta var í fyrsta sinn sem nokkur maður hafði ferðast svo langt að heiman og í fyrsta sinn sem auga mannsins sá fjarhlið tunglsins. En þegar geimfarið Apollo 8 kom fyrir fjarhliðina birtist honum mikilvægasta sýn ferðarinnar: Jörðin.
Jörðin í öllu sínu guðdómlega veldi, blá, græn og hvít eins og vin í eyðimörk alheimsins.
Hlutverk Bill í leiðangrinum var að taka mynd af tunglinu. Að finna lendingarstaði fyrir þá sem myndu ganga þar að ári. Taka myndir af fjarhlið tunglsins með öllum þeim fjöllum og skuggum sem ekki höfðu áður sést mönnum.
Enginn hafði beðið hann að taka mynd af Jörðinni. Jörðina töldum við okkur þekkja. En það sem Bill sá best var Jörðin.
Í þessari fyrstu ferð umhverfis tunglið tók Bill mynd sem var um árabil sú frægasta af Jörðinni okkar. Mynd sem National Geographic sagði þá mikilvægustu sem tekin hefði verið og varð innblástur heillar hreyfingar til varnar umhverfi okkar og náttúru heima fyrir. Stundum þarf að horfa á það sem maður elskar úr fjarlægð til að skilja það fyllilega.
II. Í bakgarðurinum okkar
Næstu fjögur árin fóru 24 geimfara á braut um tunglið og 12 af þeim gengu á yfirborði þess, fyrst Neil Armstrong sumarið 1969. Flestir æfðu þeir sig fyrir ferðina hér í bakgarðinum okkar, í ægifögru landslagi Þingeyjarsýslna.
Augu mannsins hafa ekki litið fjarhlið tunglsins síðan í desember 1972, í rúma hálfa öld. Stærstur hluti þeirra sem byggja jörðina í dag var ekki fæddur.
Í dag breytist það.
Á öðrum degi páska 2026 ferðast mannkynið aftur lengra en nokkru sinni fyrr. lengra en geimfarar Apollo gerðu fyrir rúmri hálfri öld.
Í dag stígur mannkynið aftur út fyrir mörk þess sem við höfum vanist.
Við lifum á tímum þar sem flest virðist snúast um hið smáa: daglegt amstur, pólitík, verðbólgu og veður. En svo kemur stund eins og þessi og minnir okkur á stærri myndina. Að við erum lítil, já en líka ótrúlega stór í því sem við getum.
Þegar geimfar Artemis II hverfur bak við tunglið síðar í dag verður jörðin aftur sú sama og hún var fyrir Bill Anders: lítil, blá og brothætt. Kannski er það stærsti lærdómurinn. Að við eigum hana saman.
Magnús Eiríksson orðaði það best þegar hann söng Hver vegur að heiman er vegurinn heim.
—
