Kostir þess að umgangast gæludýr eru vel þekktir og gæludýr geta aukið lífsgæði bæði hjá börnum og fullorðnum í formi andlegs- og líkamlegs ávinnings. Engu að síður hefur sveitarfélagið Norðurþing lagt einstakan metnað (á landsvísu) í að koma í veg fyrir að fólk og fjölskyldur eigi ketti. Með því að banna alfarið lausagöngu katta í þéttbýli er sveitarfélagið að skapa ófjölskylduvænt samfélag með vanhugsaðri forræðishyggju.
Hér á Húsavík hefur fjölskylda neyðst til að losa sig við heimilisköttinn eftir að hafa borgað yfir 100 þúsund á einu ári í handsömunargjald til sveitarfélagsins, á heimilinu voru þrjú börn og því ómögulegt að koma í veg fyrir að kötturinn skytist út um hurð eða glugga.
Önnur fjölskylda með þrjú börn hefur fengið hótun frá sveitarfélaginu um að kötturinn verði fjarlægður eftir kvartanir frá nágrannanum því kötturinn hefur náð að skjóta sér út um hurð eða glugga sem opnast. Börnin á heimilinu upplifa bæði ótta og kvíða vegna þess að þau eru hrædd um að kötturinn þeirra verði tekinn af þeim.
Einnig hafa einstaklingar og fjölskyldur hætt við að flytja til Húsavíkur eða flutt í nágrannasveitarfélagið vegna þess að það gat ekki tekið heimilisköttinn með sér.
Svo er það umræðan í samfélaginu og fjölmiðlum hefur neikvæð áhrif á ímynd Húsavíkur. Sem samfélag hljótum við að vilja að þorri þjóðar tengi Húsavík við jákvæðni og samkennd en ekki fjandskap og forræðishyggju.
Gengur gegn velferð katta
Þegar Akureyrarbær ætlaði að setja á bann við lausagöngu katta árið 2021 sendi Dýralæknafélag Íslands frá sér ályktun þar sem það kom fram að köttum væri eðlislægt að kanna umhverfi sitt og það að leyfa köttum að ganga frjálsum veitti þeim andlega örvun og minnkaði streitu, því útiumhverfið hefði lykt, hljóð, áferð o.fl. sem væri sí breytilegt og fullnægði þeirra eðlislæga atferli. Þó sumir kettir, sem þekkja ekki annað, sætti sig við að vera innikettir eru fleiri sem höndla það ekki og getur innilokun leitt til streitu og hegðunarvandamála vegna vanlíðunar t.d. merkinga eða árásargirni.
Einnig var tekið fram í ályktuninni að engar skýrar vísindalegar sannanir væru fyrir því að lausagöngubann katta hefði jákvæð áhrif á fuglastofna. Dýralæknafélag Íslands teldi því mun raunhæfari lausn að taka á vandanum á annan hátt en með því að banna lausagöngu. Til dæmis var þar nefnt:
- átak í fækkun villikatta
- aukna fræðslu til eigenda um leiðir til að draga úr veiðigetu (t.d bjöllur, kragar)
- útgöngubann að næturlagi (17-09)
- og útgöngubanni á varptíma fugla
Með þessu væri hægt að draga úr tjóni á lífríki án þess að hafa áhrif á velferð katta. Að lokum endaði ályktunin með því að það væri því mat Dýrlæknafélags Íslands að með banninu væri vegið að eðlislægu atferli kattarins og velferð hans.
Það er því nokkuð ljóst að núverandi lausagöngubann katta í Norðurþingi samræmist ekki lögum um velferð dýra þar sem meginmarkmið þeirra er að „stuðla að velferð dýra, þ.e. að þau séu laus við vanlíðan, ótta og þjáningu, í ljósi þess að dýr eru skyni gæddar verur. Enn fremur er það markmið laganna að þau geti sýnt sitt eðlilega atferli eins og frekast er unnt.“
Til að uppfylla lög um velferð dýra, ætla þá kjörnir fulltrúar alfarið að banna íbúum sveitarfélagsins að eiga ketti?
Bann leiðir til minna umburðarlyndis og aukinnar hörku
Það er til fjölmargar sögulegar og félagsfræðilegar heimildir sem sýna hvernig bann við tilteknum hlut eða hegðun hefur þau áhrif að umburðarlyndi minnkar og ofbeldi verður oftar réttlæt. Þegar mál eru dregin upp í svart-hvíta banni, líkt og lausagöngubannið á Húsavík, getur það magnað upp ágreining á milli ólíkra hópa.
Birtingarmyndir á minna umburðarlyndi og aukinni hörku vegna lausagöngubanns katta eru eftirfarandi:
- Réttlæting á kvörtunum – Um leið og lausaganga er orðin ólögleg, breytist viðhorf þeirra sem illa við ketti. Í stað þess að sýna eðlilegt umburðarlyndi gagnvart dýrum í umhverfinu, fær fólk lagalegt vopn í hendurnar.
- Minni samræðustjórnmál – Nágrannar hætta að tala saman og leysa málin (t.d. að biðja um að köttur sé rekinn úr beði). Þess í stað verður krafa um tafarlausa refsingu, sektir eða að dýraeftirlit fjarlægi dýrið. Sjá hrikalega sorglegt dæmi þegar köttur var skotinn á færi á Húsavík 2009 https://www.visir.is/g/20091909452d/skaut-kottinn-carras-med-haglabyssu-a-husavik
- Heift í garð eigenda: Ofbeldið beinist ekki síst gegn eigendunum. Umræðan á samfélagsmiðlum verður oft gríðarlega harkaleg, þar sem kattaeigendur eru opinberlega úthrópaðir og sakaðir um lögbrot og ábyrgðarleysi. Fyrirlitning og fordæming verður ráðandi og kattaeigendur upplifa skömm og kvíða. Þetta þekkja margir kattaeigundur á Húsavík af eigin reynslu.
Sjálf kæri ég mig ekki um að búa í slíku samfélagi og legg því til að umræðunni sé alfarið snúið frá því að hvort eigi að heimila tilverurétt katta í daglegu umhverfi okkar og yfir í það hvernig við viljum útfæra kattasamþykkt Norðurþings á þann hátt að hægt er að sætta flest sjónarmið.
Hvernig ætti samþykkt um kattahald að líta út?
Útfærsla nýrrar kattasamþykktar fyrir Norðurþing:
- Skylt að skrá kött hjá Norðurþingi á viðkomandi heimili og borga skráningargjald.
- Skylt er að ormahreinsa köttinn árlega.
- Kötturinn skal vera bólusettur og örmerktur. Örmerkjaskráningu skal skilað til Norðurþings.
- Lausaganga katta er almennt heimiluð í þéttbýli með eftirfarandi takmörkunum:
- Lausaganga er bönnuð á næturnar (17-09) frá 1.maí til 31.september.
- Lausaganga er bönnuð skv. skilgreindum varptíma fugla í þéttbýli.
- Kettir skulu bera bjöllu eða kraga sem fæla fugla frá.
- Allir högnar skulu geltir. Ekki er krafa á að taka læður úr sambandi þar sem slík aðgerð er mun umfangsmeiri og líklegri til að leiða til aukaverkana en hjá högna.
- Ef köttur veldur nágranna ónæði, óþrifum eða tjóni, ber eiganda að koma í veg fyrir slíkt.
Samfélag þar sem börn alast upp við það að kettir sem eru úti séu nánast réttdræpir, er á kolrangri braut. Norðurþing ætti að breyta sínu dýraeftirliti í dýraþjónustu, enda hlutverk þess að veita íbúum þjónustu en ekki eftirlit. Við þurfum að taka sameiginleg skref í átt að fjölskylduvænna sveitarfélagi með því að breyta núverandi kattasamþykkt og tryggja velferð katta með því að heimila lausagöngu þeirra.
Sigurborg Ósk Haraldsdóttir, íbúi á Húsavík.
